Inwestorzy dostrzegają korzyści ekonomiczne, jakie daje zastosowanie zrównoważonych rozwiązań. Rosną także oczekiwania klientów. Są bardziej świadomi znaczenia, wpływu i popularności aspektów prośrodowiskowych. Zagadnienie zrównoważonego budownictwa dociera do coraz szerszego grona, zarówno do architektów oraz projektantów, jak i odbiorców – użytkowników nieruchomości. Staje się ważne. Ogromny potencjał do walki z niską emisją drzemie w budynkach. Podstawową radą dla przyszłych właścicieli domów jest inwestycja w energooszczędne budynki, dla obecnych – modernizacja energetyczna istniejącej tkanki.

Niska jakość powietrza

Ostatnimi czasy głośno w domenie publicznej o niskiej jakości powietrza w Polsce. Głównym powodem zanieczyszczenia powietrza jest smog, którego obecność jest coraz bardziej uświadomiona (coraz więcej stacji pomiarów jakości), ale też coraz bardziej intensywna. Smog jest mieszaniną szkodliwych związków chemicznych składających się z metali ciężkich, tlenków siarki, azotu, oraz pyłów zawieszonych. Mierząc poziom smogu posługujemy się przede wszystkim ilością pyłu zawieszonego w powietrzu mierzoną w ilości mikrogramów na metr sześcienny powietrza (µg/m3). Pomiarom podlegają dwie główne kategorie cząstek PM10 i PM2,5. PM10 są to cząstki o średnicy mniejszej niż 10 mikrometrów – dla porównania średnica ludzkiego włosa jest około 5 razy większa. Cząstki te z łatwością mogą przedostawać się do górnych dróg oddechowych i płuc.

Choroby wywoływane przez smog

Cząsteczki pyłów zawieszonych PM10, które dostają się do dróg oddechowych, zwiększają ryzyko zachorowania na wiele chorób. Natomiast mniejsze cząsteczki PM2,5 mogą dostać się do krwioobiegu. Do chorób wywoływanych przez smog zalicza się między innymi astmę, przewlekłą obturacyjną chorobę płuc i zapalenie górnych dróg oddechowych. Szacunki odnośnie wpływu na zdrowie są bardzo niepokojące – nawet 45 tysięcy przedwczesnych zgonów w Polsce rocznie może być wywoływane przez smog. Liczby te stają się gigantyczne, gdy porównamy je z liczbą zgonów wywoływanych przez wypadki samochodowe: smog może zabijać nawet 10 razy więcej ludzi!

Skąd się bierze smog?

Skoro smog jest tak niebezpieczny, powinniśmy zastanowić się nad przyczynami jego powstawania i zacząć im przeciwdziałać. Dane statystyczne [1] pokazują, że za ponad 50% emisji PM10 w Polsce odpowiada niska emisja – czyli przede wszystkim emisja pyłów i szkodliwych gazów pochodząca z lokalnych kotłowni węglowych i domowych pieców grzewczych, w których spalanie węgla odbywa się w nieefektywny sposób, najczęściej węglem tanim, a więc o złej charakterystyce i niskich parametrach grzewczych. Niska efektywność energetyczna budynków połączona z nieekologicznymi źródłami ciepła, a także emisją komunikacyjną sprawia, że problem zanieczyszczenia powietrza urasta do niepokojącego zjawiska.

Co możemy zrobić?

Ogromny potencjał do walki z niską emisją drzemie w budynkach. Podstawową radą dla przyszłych właścicieli domów jest inwestycja w energooszczędne budynki, dla obecnych – modernizacja energetyczna istniejącej tkanki. W naszym klimacie głównym wyznacznikiem efektywności energetycznej jest nadal ilość energii potrzebnej do ogrzewania budynku, chociaż coraz bardziej znaczącymi elementami jest zapobieganie przegrzewaniu czy kontrolowanie energii wymaganej do poprawnego oświetlenia wnętrz. Obniżając zapotrzebowanie na ciepło przyczyniamy się do zmniejszonego zapotrzebowania na paliwo. A im mniejsze zużycie paliwa, tym mniejsza ilość emisji – prosta zależność.

Domy pasywne

Domy budowane w standardzie pasywnym potrzebują znacznie mniej energii niż budynki spełniające standardy Warunków Technicznych 2017,  czy też budynki pretendujące do miana energooszczędnych. Podstawową ideą standardu domu pasywnego jest założenie, iż najbardziej ekologiczne kWh to te, które nigdy nie będą musiały być wykorzystane – zatem cel nadrzędny w tym standardzie obiektu to optymalizacja zużycia energii.

– Standard pasywny kierunkuje nas nie tylko na odchodzenie od korzystania z surowców kopalnych na rzecz energii odnawialnych, ale również, i może przede wszystkim, na ograniczenie poziomu zużycia energii. Co więcej, poprawnie zaprojektowane pasywne rozwiązania są praktycznie bezawaryjne, podczas gdy wszelkie aktywne zawsze ponoszą ryzyko usterki i muszą być poddawane procesom konserwacji – podkreśla Mateusz Płoszaj-Mazurek, Architekt w Bjerg Arkitektur Polska, pracowni będącej członkiem Polskiego Stowarzyszenia Budownictwa Ekologicznego PLGBC.

Podstawowe kryteria budynku pasywnego:

– kompaktowa bryła budynku wraz z odpowiednią lokalizacją na działce,
– bardzo dobra izolacja cieplna i konstrukcja bez mostków cieplnych,
– szczelna powietrznie powłoka budynku,
– wysoce efektywny system wentylacyjny z odzyskiem ciepła / rekuperacja,
– wysokiej jakości okna o ocieplonych ramach oraz potrójnym oszkleniu w optymalnym ustawieniu.

Izolacja, kompaktowość i lokalizacja

Kształt budynku gra tutaj niebagatelną rolę – przy czym mitem jest, jakoby budynki pasywne musiały być nieinteresującymi architektonicznie bryłami. Budynki wprawdzie powinny mieć kompaktową bryłę, która nie posiada niepotrzebnych załamań i powierzchni tracących ciepło, jednak jej kompaktowość nie wyklucza architektonicznej atrakcyjności. Wszystkie te cechy budynku zależą od siebie, więc dopiero zastosowanie ich wszystkich razem pozwala uzyskać najwyższy poziom oszczędności. Pierwszą podstawową zasadą przy tworzeniu każdego domu pasywnego jest umiejętne zaprojektowanie mostków termicznych – niwelując je niemal do zera. Szalenie istotnym elementem budynków pasywnych jest naturalnie wysokiej jakości izolacja cieplna. Ważna jest także optymalna lokalizacja na działce. Warto już na etapie wyboru działki porozmawiać z architektem o tym, jak strony świata, wjazd na działkę, otoczenie czy roślinność wpłyną na późniejsze funkcjonowanie budynku.

Wentylacja

Następnym ważnym elementem jest wentylacja budynku pasywnego. Wentylacja mechaniczna to płuca budynku pasywnego – pozwala zapewnić stały dostęp świeżego, pozbawionego alergenów i kurzu powietrza. Odpowiada za dobry klimat wewnętrzny budynków, likwiduje nadmierną wilgoć, a w lecie pomaga walczyć z przegrzewaniem.

W budownictwie tradycyjnym używa się do tego celu wentylacji grawitacyjnej. Powietrze dostaje się do budynku poprzez okna, nawietrzniki i nieszczelności w bryle budynku, natomiast usuwane jest przez kominy wentylacyjne, za sprawność działania odpowiada m. in. różnica wysokości, która wywołuje różnice ciśnień, ale pogoda także może znacząco zmienić działanie takiej wentylacji. Nie możemy sobie także pozwolić na uszczelnienie budynku, bo w takim wypadku do wnętrz nie docierałoby w ogóle świeże powietrze. Taki system powoduje dużo strat ciepła – z budynku usuwane, a przez to tracone, jest ciepłe powietrze, nie mamy też kontroli nad jakością powietrza dostającego się do budynku.

Projektując dom pasywny przykłada się ogromną wagę do wysokiej szczelności budynku, co w połączeniu z wprowadzeniem wentylacji mechanicznej pozwala znacząco zredukować straty energii, która w tradycyjnym domu “ulatuje” wraz z wyrzutem powietrza przez wentylację grawitacyjną.

W domu pasywnym powietrze przechodzi przez centralę wentylacyjną, która poprzez rekuperator odzyskuje ciepło z powietrza wyrzucanego i tym ciepłem dogrzewa powietrze, które jest nawiewane do budynku. Dzięki temu, że budynek jest bardzo szczelny, do wnętrza nie dostaje się w niekontrolowany sposób powietrze. W wentylacji mechanicznej stosuje się także filtry, które chronią wymiennik przed wszelkimi zanieczyszczeniami znajdującymi się w powietrzu zewnętrznym. Filtry zalecane do domów pasywnych usuwają do 90% pyłu PM10. Zapewnia to mieszkańcom i użytkownikom zabezpieczenie przed smogiem wewnątrz budynków. Budynki pasywne stają się oazami świeżego powietrza.

Dodatkowym atutem budynków pasywnych jest zmniejszone oddziaływanie tychże na otoczenie. Poprzez radykalną redukcję zapotrzebowania na ciepło – zapotrzebowanie na “paliwo”/ źródło energii dla domu jest znikome. Nawet jeśli nie zdecydujemy się na odnawialne źródła energii, już będziemy działać na korzyść środowiska, decydując się na budynki pasywne, które emitują znacznie mniej w porównaniu z typowym budynkiem tego samego rodzaju. Jeśli natomiast zainwestujemy w odnawialne źródła energii, redukujemy naszą zależność od paliw kopalnych (których spalanie powoduje największe emisje i które są cenowo nieprzewidywalne) niemal do zera – jest to więc ze wszech miar atrakcyjny kierunek. Dla użytkowników zdrowy klimat wewnętrzny i bardzo niskie koszty utrzymania, a dla środowiska, w którym żyjemy – mniej emisji, dla nas – zdrowsze powietrze.

Podsumowanie

Reasumując, budynki w standardzie pasywnym pomagają nam przeciwdziałać powstawaniu smogu. Korzyści odczuwa zarówno mieszkaniec takiego budynku, jak i społeczeństwo.

Podstawową zasadą budynków pasywnych jest założenie, że najbardziej ekologiczne kilowatogodziny, to te, których się nie zużywa, czyli dzięki proponowanym, sprawdzonym rozwiązaniom architektoniczno-inżynieryjnym ogranicza się zapotrzebowanie na energię: oszczędza pieniądze, środowisko i zdrowie.

– Rośnie zainteresowanie efektywnie energetycznymi technologiami i produktami przyjaznymi zrównoważonemu budownictwu. Jest to powiązane z naszymi wyższymi oczekiwaniami jako klientów i konsumentów. Jesteśmy coraz bardziej świadomi znaczenia, wpływu i popularności aspektów prośrodowiskowych. Chcemy żyć zdrowiej, mieszkać i pracować w komfortowym i zdrowym środowisku. Użytkowanie zrównoważonych obiektów wpływa na nasze samopoczucie.  Chodzi przecież o świadome i mądre korzystanie z zasobów, doświadczeń oraz rozwiązań – podsumowuje Alicja Kuczera, Dyrektor Zarządzający Polskiego Stowarzyszenia Budownictwa Ekologicznego PLGBC.

Artykuł powstał we współpracy:

Polskiego Stowarzyszenia Budownictwa Ekologicznego PLGBC oraz Bjerg Arkitektur Polska. Autorzy: Mateusz Płoszaj-Mazurek, mpm@bjerg.nu, mgr. inż. arch., doktorant Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej

Kontakt: Katarzyna Wojda, Bjerg Arkitektur Polska, katwojda@bjerg.nu, + 48 792 746 230

Bibliografia:

[1] Efektywność energetyczna w Polsce, Przegląd 2015

http://www.iee.org.pl/fileget.php?file=Li9maWxlcy9lZGl0b3IvZmlsZXMvdGV4dF8zMi9wcnplZ2xkZWZla3R5d25vY2llbmVyZ2V0eWN6bmVqMjAxNS5wZGY=&name=przegldefektywnocienergetycznej2015

Podobne informacje