betterplaces_logo

Cechy zdrowego biura: Jakość środowiska wewnętrznego

Człowiek instynktownie czuje, że morskie czy wiejskie powietrze jest czystsze i świeższe niż to, którym oddycha się w mieście, dlatego też jakość powietrza w miejscu pracy, gdzie spędzamy wiele godzin dziennie, jest tak ważna i znacząco wpływa na nasze zdrowie i wynikającą z niego efektywność w pracy.

Pracownicy biur są eksponowani na szerokie spektrum zanieczyszczeń w powietrzu: chemicznych, mikroorganizmów oraz cząsteczek pochodzących z samego budynku, jak i z zewnątrz. Ozon, lotne związki organiczne i alergeny tworzą swoisty koktajl potencjalnych zanieczyszczeń, które mogą wydobywać się z materiałów budowlanych i wykończeniowych, dywanów, środków czyszczących, wyposażenia biura czy ruchu ulicznego. Z kolei wydychany przez ludzi dwutlenek węgla jest szkodliwy przy niesprawnie działającej wentylacji, która nie nadąża z wymianą powietrza i usuwaniem jego nadmiaru z otoczenia.
Dlatego obydwa zagadnienia są równie ważne i tylko razem zapewnią zdrową i produktywną przestrzeń pracy: dopływ świeżego powietrza oraz minimalizowanie zanieczyszczeń w powietrzu już u źródeł.

Niska jakość powietrza wewnątrz budynku i jej wpływ na zdrowie przebywających w nim ludzi (od problemów z oddychaniem po infekcje), od długiego czasu są tematem wielu badań.

WENTYLACJA

2_point

usprawniona
wentylacja

= wzrost efektywności pracowników o

11%

(według analizy 15 badań, przeprowadzonej w 2003 roku)[1]

Metaanaliza 24 badań z 2006 roku[2] wykazała, że słaba jakość powietrza (oraz za wysokie temperatury) konsekwentnie obniżały wydajność – nawet o 10% – w zadaniach takich, jak szybkość pisania czy produkcja taśmowa. Analiza pokazała, że optymalny współczynnik wentylacji powinien wynosić pomiędzy 20 a 30 litrów na sekundę, ze znaczącym wzrostem wydajności przy wymianie powietrza między 30 a 50 l/s. Różni się to znacząco od minimalnych wymogów wynikających z przepisów różnych krajów,  które z reguły oscylują w okolicy 8-10 l/s. W Polsce jest to 7 l/s (20 m3/h)[3].

W 2011 roku przeprowadzono testy laboratoryjne (w środowisku naśladującym biuro), gdzie wykonywano szereg prac biurowych, wdychając obecne w powietrzu lotne związki organiczne. Zwiększenie wymiany powietrza z 5 l/s do 20 l/s poprawiło wydajność o 8%[4].

Zmniejszona absencja może też być kluczowym wskaźnikiem pokazującym, jak wysoka jakość środowiska wewnętrznego wpływa na biznes. Zanotowano 35% spadek krótkookresowych zwolnień zdrowotnych w biurach, w których zapewniono współczynnik wentylacji na poziomie 24 l/s w porównaniu z pomieszczeniami wentylowanymi z szybkością 12 l/s[5]. W tym samym badaniu wyliczono, że wyższy współczynnik wentylacji przyniesie 400$ dodatkowego przychodu na pracownika.

Jakość powietrza może być stwierdzona między innymi dzięki pomiarowi poziomu CO2. Wysokie stężenie CO2 wpływa na wzrost zmęczenia oraz pogorszenie procesu decyzyjnego, co wykazały liczne doświadczenia[6]. Na przykład w jednym z przeprowadzonych badań[7], w którym poddano analizie wykonywanie zadań wymagających podejmowania decyzji, zauważono iż poziom decyzyjności znacząco spadał (11-23%) przy stężeniu 1000 ppm, w porównaniu ze stężeniem 600 ppm (należy podkreślić, że poziom 1000 ppm jest powszechnie uważany za akceptowalny[8]).

OGRANICZANIE ŹRÓDEŁ ZANIECZYSZCZEŃ POWIETRZA

Oprócz wymiany powietrza, dzięki której ilość zanieczyszczeń jest ograniczana, należy przede wszystkim unikać wydobywania się zanieczyszczeń z ich źródeł. Dlatego na przykład można zainstalować dedykowany wywiew z pokojów, w których umieszczone są drukarki i kopiarki, które emitują ozon, a także zastosować nisko bądź zeroemisyjne materiały budowlane i wykończeniowe.

Lotne związki organiczne (LZO, ang. Volatile organic compounds – VOCs) to chemikalia powszechnie używane do produkcji materiałów budowlanych i wykończeniowych oraz wyposażenia. Mogą upłynąć długie miesiące, a nawet lata, zanim pomieszczenie pozbędzie się zapachu tych związków, co niekoniecznie oznacza, że nie będą się one nadal ulatniały ze swoich źródeł.

Wpływ tych zanieczyszczeń jest bardzo groźny dla zdrowia, dlatego też w wielu krajach świata ustanowiono normy ograniczające ich emisję do środowiska. Na szczęście produkty takie jak farby, wyposażenie i inne materiały, które mają żadną bądź śladową zawartość LZO są już szeroko dostępne na rynku.

Przebadano także wpływ niektórych roślin na jakość powietrza w pomieszczeniach. Są gatunki, które pochłaniają konkretne zanieczyszczenia z powietrza, co dzięki ustawieniu ich w pobliżu pracowników przyczyni się do czystszego powietrza w strefie, w której oddychają[9]. Jednakże w dobrze wentylowanych budynkach rośliny mają większe znaczenie w kontekście psychologicznym i estetycznym (patrz: Natura i widoki).

CO, JAK I GDZIE MIERZYĆ?

Warto zmierzyć parametry czterech czynników wpływających na jakość powietrza:

CO2, CO, LZO oraz PM

Wszystkie te pomiary będą wymagały specjalnego sprzętu – poziom CO2 i CO można zmierzyć za pomocą czujników podczerwieni, lotne związki organiczne określane są metodą chromatografii gazowej, zaś cząstki stałe (PM) wykrywane są za pomocą lasera.

Częstotliwość pomiarów to odrębna decyzja – można mierzyć wybrane punkty o konkretnych porach dnia, bądź monitorować je w sposób ciągły.

ieq_rys

Gwiazdką oznaczono proponowane punkty pomiaru (do potwierdzenia z ekspertem przeprowadzającym pomiary).

[1] Loftness V. Hartkopf V. and Gurtekin B. (2003) “Linking Energy to Health and Productivity in the Built Environment: Evaluating the Cost-Benefits of High Performance Building and Community Design for Sustainability, Health and Productivity”, USGBC Green Build Conference, 2003. Dostępne na: http://cbpd.arc.cmu.edu/ebids.

[2] Wargorcki P. (ed.) Seppänen O. (ed.) Andersson J. Boerstra A. Clements-Croome D. Fitzner K. Hanssen SO. (2006) REHVA Guidebook: Indoor Climate and Productivity In Offices.

[3] Przepisy oparte na wymaganiach Polskiej Normy PN-B-03430:1983+Az3:2000.

[4] Park JS. and Yoon CH. (2011) The effects of outdoor air supply rate on work performance during 8-h work period. Indoor Air 21:4, s. 284–2905.

[5] Milton DK. Glencross PM. and Walters MD. (2000) Risk of Sick Leave Associated with Outdoor Air Supply Rate, Humidification, and Occupant Complaints. Indoor Air 10, s. 212-221. Dostępne na: http://www.e-co.uk.com/Recirc-Milton2000.pdf.

[6] Bakó-Biró Zs. Clements-Croome DJ. Kochhar N. Awbi HB and Williams MJ. (2012) Ventilation rates in schools and pupils’ performance. Building and Environment 48, s. 215-223.

[7] Satish U. Mendell MJ. Shekhar K. Hotchi T. Sullivan D. Streufert S. Fisk WJ. (2012) Is CO2 an Indoor Pollutant? Direct Effects of Low to Moderate CO2 Concentrations on Human Decision Making Performance. Environ Health Perspect 120:12, s. 1671-7.

[8] W Polsce nie ma obowiązkowych odrębnych ustaleń dotyczących zawartości CO2 w pomieszczeniach, natomiast Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej zdefiniowało poziom maksymalny tego gazu podczas pracy w warunkach szkodliwych, gdzie najwyższe dopuszczalne stężenie wynosi ok. 5000 ppm (0,5%).

[9] Wolverton BC. Douglas W. Bounds K. (1989) A study of interior landscape plants for indoor air pollution abatement. Dostępne na: https://archive.org/stream/nasa_techdoc_19930072988/19930072988#page/n0/mode/2up