Odpady

Budynek jest olbrzymim źródłem odpadów w całym cyklu życia: w czasie budowy, użytkowania i likwidacji. O ile poradzenie sobie z tym problemem w czasie użytkowania jest stosunkowo łatwe i opiera się głównie o segregację prowadzoną przez użytkowników obiektu, o tyle część odpadów generowanych na budowie i podczas likwidacji jest zanieczyszczona, a przez to często niebezpieczna. Te oddaje się do utylizacji, ale wiele innych rodzajów, po oczyszczeniu można wykorzystać ponownie, również podczas budowy.

Sektor budownictwa odpowiada za jedną trzecią światowego zapotrzebowania na energię i jedną trzecią globalnej emisji gazów cieplarnianych – a także generuje aż połowę ogółu wytwarzanych na świecie odpadów.

Odpady pojawiają się w całym cyklu życia budynku: od momentu pozyskiwania surowców, przez ich przeróbkę, budowę, użytkowanie, aż po likwidację obiektu. W każdym kraju europejskim stanowi to ogromny problem, bo ilości odpadów wciąż rosną. Przepisy unijne za główny cel w tej sferze stawiają ograniczanie powstawania odpadów (reduce), głównie w drodze ponownego wykorzystania (reuse) i recyklingu (recycle)[1].

Ponowne wykorzystanie

Reuse może polegać np. na wykorzystywaniu materiałów z odzysku. Najczęściej są nimi:

  • Kontenery stalowe, pierwotnie stosowane w transporcie morskim
  • Drewniane palety i skrzynki (np. jako meble)
  • Skrzydła drzwiowe i drewniane blaty stołów

W stylistyce Vintage design, stosowanej w coraz większej liczbie wnętrz, konstrukcje z takich materiałów są odkryte, poddane jedynie niewielkiej obróbce/konserwacji. Mogą oddzielać różne przestrzenie od siebie, stanowiąc mobilne i stałe przegrody.

Odsłonięcie struktur wewnętrznych części konstrukcji (np. przegród) może się łączyć z rezygnacją z materiałów wykończeniowych. Jeśli dodamy do tego użycie materiałów nieemitujących LZO i nadających się do recyklingu, ilość odpadów wyraźnie spada, a całość staje się bardzo zrównoważona[2].

W systemach oceny wielokryterialnej budynków punkty otrzymuje się m.in. za zbieranie i składowanie surowców wtórnych, zarządzanie odpadami z budowy i rozbiórki (odzysk, recykling), redukowanie źródeł rtęci. W przypadku LEED są to kredyty wymagane. Nagradzane jest takie zaprojektowanie budynku, które pozwoli w razie konieczności zmienić układ bez wyburzania, np. poprzez zastosowanie wspomnianych mobilnych ścian działowych.

Recykling

Recykling łączy się z przetworzeniem odpadu, żeby mógł on być dalej wykorzystany. Taki nowy surowiec musi zostać najpierw przebadany pod kątem – innych od pierwotnych – cech fizyko-chemicznych. Odpady są bowiem często bardzo zanieczyszczone wszelkimi substancjami i innymi materiałami, które w budynku miały z nimi styczność. Do najbardziej niebezpiecznych należą m.in.: azbest, kadm, ołów, HBCDD (rodzaj substancji przeciwpalnej stosowanej w styropianie, heksabromo-cyklododekan), ftalany. Poniżej przedstawimy kilka rodzajów odpadów z budownictwa, możliwości ich ponownego wykorzystania do budowy nowych obiektów oraz ich cechy, o których należy pamiętać, jeśli chcemy je wykorzystać.

Polichlorek winylu (PCV) ma szerokie zastosowanie w budownictwie do produkcji wszelkiego rodzaju, rur, kształtek, złączy, powłok kabli, profili okiennych, wykładzin ściennych i wielu innych. W procesie produkcji PCV na całym świecie od dawna używano kadmu i ołowiu jako stabilizatorów – aż do lat 90. XX w., kiedy udowodniono szkodliwy wpływ tych pierwiastków na zdrowie człowieka. Rozpoczęto więc akcję wycofywania tego rodzaju stabilizatorów, a zakończono ją w roku 2007 dla kadmu i 2015 dla ołowiu. Ale dotyczy to tylko nowych produktów – w użyciu wciąż pozostaje wiele wyrobów powstałych wcześniej. W każdym razie PCV podlega recyklingowi (w Polsce zajmuje się tym RECOVINYL) i istnieje pewne prawdopodobieństwo, że w gotowym produkcie z recyklatem PCV znajduje się śladowa ilość kadmu (nie większa niż 0,1%).

Recykling styropianu jest coraz bardziej konieczny, ponieważ jego odpady stają się palącym problemem. Wynika to tak z ich ilości, jak i trwałości i struktury, która powoduje rozpadanie się odpadu na maleńkie i lekkie, trudno wychwytywalne cząstki. W wyniku recyklingu i zmieszania z innymi surowcami można otrzymać np. materiał cieplno-izolacyjny czy zaprawę cementowo-styropianową. W styropianie jednak znajduje się toksyczny HBCDD – w ilościach od 1,5 do 10%. Prawdopodobnie więc należy się spodziewać wprowadzenia ograniczeń w użyciu odpadowego polistyrenu.

Materiał budowlany może powstać z odpadów z różnych sektorów przemysłu. Jednak i tutaj trzeba rozważnie podchodzić do zastosowania danego surowca. Parametry betonu z recyklatem tego surowca z rozbiórki spadają w porównaniu do czystego materiału, ze względu na wzrost porowatości i liczne zanieczyszczenia różnorodnymi substancjami (m.in. farbami czy szkłem). Dlatego betonu z domieszką takiego recyklatu używa się np. do podbudowy dróg, a nie do konstrukcji, z uwzględnieniem oceny prawdopodobieństwa wymywania z nich tych substancji.

Żużle i lotne popioły z energetyki i hutnictwa przydają się do produkcji betonu i cementu, ale mogą ulegać wymywaniu, co prowadzi do poważnego zanieczyszczenia środowiska[3].

Wełna mineralna z rozbiórki nadaje się do zmielenia i wykorzystania jako wełna do wdmuchiwania lub konglomerat, jeśli jest czysta. Zanieczyszczona przekazywana jest do utylizacji. Nie ma też jeszcze obowiązku, aby producenci wełny odbierali jej odpad.

 


[1] Deptuła H, Prejzner H., Recykling odpadów budowlanych zawierających niebezpieczne substancje, w: Ekologia a budownictwo, pod red. L. Runkiewicza i T. Błaszczyńskiego, Dolnośląskie Wydawnictwo Edukacyjne, Wrocław 2016, s. 411-412

[2] Celadyn M., Zrównoważone środowiskowo wnętrza biurowe, Wydział Architektury Wnętrza Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, Kraków 2017, s. 139-141

[3] Deptuła H, Prejzner H., Recykling odpadów budowlanych…, s. 415-421