• 27 października 2022

Rozmowa z Moniką Dębską Pastakia z PADMO Group

Rozmowa z Moniką Dębską Pastakia z PADMO Group

Rozmowa z Moniką Dębską Pastakia z PADMO Group 506 635 PLGBC

Kolejną inspirującą osobą, z którą przeprowadziliśmy wywiad w ramach cyklu PLGBC_Interview, jest Monika Dębska Pastakia, RICS Civil Commercial Mediator, Managing Partner w PADMO Group.

W zrównoważonym rozwoju niezwykle istotne jest oszczędzanie zasobów naturalnych. Jakie miejsce zajmuje tu gospodarka cyrkularna?

W przypadku branży budowlanej trudno jest mówić o rozwijającym się trendzie oszczędności zasobów naturalnych. Budownictwo jest jednym z głównych sektorów gospodarki światowej wykorzystującym około 50% zasobów naturalnych, generując jednocześnie 40% emisji dwutlenku węgla związanych ze zużyciem energii i 30% globalnych odpadów, i tym samym przyczynia się istotnie do zmian klimatycznych. Dla przykładu raport Circularity Gap 2022 stwierdza, że globalnie zużywamy ponad 100 miliardów ton zasobów naturalnych rocznie, ale tylko 8,6% wraca do gospodarki (w Polsce to poziom 10,2%), co świadczy o tym, że daleko nam jeszcze do osiągnięcia wymiernego poziomu cyrkularności.

Dla przypomnienia, zasady gospodarki cyrkularnej koncentrują się na utrzymywaniu produktów i materiałów na najbardziej użytecznym poziomie wartości tak długo, jak to możliwe, wykorzystując te same materiały lub produkty po ich rewitalizacji, naprawie lub upcyclingu.

Branża nieruchomości ma szansę przejścia z gospodarki liniowej na gospodarkę o obiegu zamkniętym, aby stać się bardziej zrównoważoną, wykorzystując mniej zasobów, ograniczając wpływ na środowisko i zmniejszając zależność od łańcuchów dostaw zasobów naturalnych. Z pewnością niedawno wprowadzone prawodawstwo UE może przyspieszyć ten proces w Europie, aczkolwiek ogrom zmian do przeprowadzenia w celu zbliżenia się do cyrkularności w gospodarce światowej jest gigantyczny, o naszym rynku nie wspominając.

Czy są technologie przeznaczone dla budownictwa cyrkularnego?

Jest już szereg technologii stosowanych w budownictwie cyrkularnym, zwłaszcza w Europie Zachodniej, takie jak budownictwo modułowe, gdzie wcześniej wyprodukowane moduły budynku montowane są na budowie, ograniczając zużycie energii, produkcję śladu węglowego i umożliwiając demontaż oraz ponowne wykorzystanie modułów.
Przyglądałam się uważnie koncepcji banków materiałów budowlanych w budynkach realizowanych z materiałów posiadających paszporty materiałowe, które mogą być ponownie wykorzystane w innych projektach budowlanych. Thomas Rau zaprojektował Brummen Town Hall w Holandii jako „magazyn surowców”, wykorzystując istniejący budynek, który można będzie zdemontować i ponownie wykorzystać pod koniec okresu użytkowania. Ma to umożliwić radykalne zmniejszenie ilości odpadów powstających w wyniku rozbiórki budynków i zastąpienie ich demontażem budynków. Paszporty materiałowe są coraz bardziej popularne w Europie Zachodniej z kilkoma uznanymi platformami cyfrowymi, które rejestrują i przechowują parametry materiałów budowlanych, poziom cyrkularności, ślad węglowy i wartość rezydualną.

Oczywiście sam proces demontażu budynków wymaga innych niż tradycyjne technologie w budownictwie. Demontaż budynków w celu odzyskania materiałów do ponownego wykorzystania jest aktualnie procesem w większości wykonywanym ręcznie, ale jego automatyzacja może ułatwić demontaż budynków, a także proces sortowania odzyskanych materiałów. Nawet rekonstrukcja może ulec poprawie dzięki produkcji cyfrowej, takiej jak drukowanie 3D, czy też frezowanie komputerowe (CNC), umożliwiające wytwarzanie złożonych połączeń potrzebnych do uzyskania unikalnego kształtu zapisanych komponentów.

Aby zautomatyzować budownictwo cyrkularne niezbędne jest gromadzenie danych o materiałach, które przechowujemy w budynkach. Tylko wtedy możliwe jest wykorzystanie naszych budynków jako zasobu, zamiast wykorzystywania zasobów naturalnych. Istnieją już technologie platform cyfrowych zawierających dane lokalnych materiałów budowlanych dostępnych do ponownego wykorzystania. Na takich platformach wszystkie informacje o konkretnym elemencie budynku są rejestrowane za pomocą modelowania informacji o budynku (BIM) i paszportów materiałowych. Paszporty te zawierają odpowiednie dane dotyczące materiału, takie jak geometria, właściwości, ilości, lokalizacja i status własności. Łącząc strony podaży i popytu, platformy cyfrowe, takie jak wymiana nadmiarowych materiałów, mogą tworzyć rynki o obiegu zamkniętym oraz ułatwiać komunikację i współpracę między uczestnikami łańcuchów wartości.

Czy znasz przykłady takich inwestycji?

Najwięcej takich przykładów mogę podać z Holandii i UK i tutaj ciekawym zastosowaniem zasad gospodarki cyrkularnej jest leasing konstrukcji budowlanych, takich jak stalowe konstrukcje budowlane leasingowane przez właścicieli nieruchomości na podstawie długoterminowych umów leasingowych. Właściciele budynków mieszkalnych na wynajem lub biurowych mogą skorzystać z linii biznesowej Product-as-a-Service, stworzonej również w Holandii przez lokalnych usługodawców dzięki której elementy wyposażenia biura lub mieszkań na wynajem mogą być w leasingu na czas trwania umów najmu. Po wygaśnięciu umów najmu elementy wyposażenia są zwracane producentom lub wykonawcom w celu up-cyklingu, napraw i ponownego wykorzystania.

Obserwując rynek holenderski widoczne jest przyspieszanie transformacji w kierunku gospodarki cyrkularnej, a wybitnym przykładem takiej zmiany jest miasto Amsterdam, które niedawno osiągnęło około 30% cyrkularności w dążeniu do uzyskania statusu miasta o obiegu zamkniętym do 2050 r. Z przykładów budynków cyrkularnych mogę wymienić biurowiec Edge w Amsterdamie, ABN-AMRO Bank’s Circl Pavilion, tymczasowy budynek sądu również w Amsterdamie, Green House w Utrechcie czy Triodos Bank Nederlands w Zeist, ten ostatni o konstrukcji drewnianej, nadający się do pełnego demontażu i służący jako bank materiałów posiadających paszporty materiałowe. Innym świetnym przykładem jest biurowiec Triton w kompleksie Broadgate na obrzeżach londyńskiego City, wybudowany w latach 90-tych ubiegłego wieku, który został częściowo zdemontowany, a cała fasada została poddana up-cyklingowi w ramach projektu modernizacji dla British Land, osiągając jedną z najniższych emisji dwutlenku węgla w Wielkiej Brytanii. Greenwich Millenium Village development, zaprojektowany i zbudowany z używanych wcześniej materiałów budowlanych, przeznaczonych do demontażu po zakończeniu okresu użytkowania budynków, tworząc wartość dodaną nieruchomości. Innym przykładem jest Stadion Olimpijski w Stratford w Londynie, gdzie wykorzystano 98% materiałów rozbiórkowych, które zostały ponownie użyte lub poddane recyklingowi przy budowie stadionu.

Jakie są największe przeszkody dla gospodarki o obiegu zamkniętym?

Przychodzi mi do głowy kilka ograniczeń, ale najbardziej podstawowe wydaje się dotyczyć sposobu myślenia ludzi i ograniczonej wiedzy lub świadomości zasad gospodarki o obiegu zamkniętym. Inne odnoszą się do lokalnych przepisów, które będą musiały uwzględnić tę radykalną zmianę modelu gospodarczego, wywołując zmiany w środowisku budowlanym i powiązanych branżach. Instytucje finansowe i towarzystwa ubezpieczeniowe mają niestandardowe podejście do kredytowania lub ubezpieczania budynków o obiegu zamkniętym jako zabezpieczeń w kontekście mieszanych struktur własnościowych (własność gruntu i leasing części budynku – ‘building layers’). Co więcej, obecne metody rachunkowości i wyceny nieruchomości w żadnym stopniu nie uwzględniają cyrkularnych modeli biznesowych, chociaż ostatnio spotkałam się z inicjatywą Holandii, aby zmienić metody księgowania w celu uwzględnienia materiałów budowlanych w sprawozdaniach finansowych jako banków materiałów o wartości rezydualnej. Patrząc z punktu widzenia polityki, wszelkie zachęty rządowe przyspieszyłyby przejście branży budowlanej do gospodarki cyrkularnej.

Jak edukować w dziedzinie rozwoju gospodarki cyrkularnej?

Sadzę, iż wprowadzanie takiej wiedzy od najmłodszych lat, czyli od przedszkola byłoby wskazanym podejściem do edukacji w zakresie zmian klimatu i konieczności transformacji gospodarki w kierunku gospodarki cyrkularnej. Jednak realistycznie patrząc potrzebna jest nam zmiana mind set-u, który pozwoli na wprowadzenie tak istotnych zmian w gospodarce. Są już wypracowane wzorce w innych krajach, które możemy zastosować, ale ogrom pracy edukacyjnej naszego społeczeństwa jest jeszcze przed nami.