Sektor budowlany odgrywa szczególną rolę w transformacji w kierunku GOZ, ponieważ jest największym konsumentem zasobów naturalnych i jednym z głównych źródeł odpadów. Wdrożenie zasad gospodarki cyrkularnej w budownictwie umożliwia ograniczenie zużycia surowców pierwotnych, zmniejszenie ilości odpadów oraz redukcję negatywnego wpływu na środowisko. Wymaga to zaangażowania wszystkich uczestników procesu inwestycyjnego – projektantów, producentów materiałów, wykonawców, inwestorów i deweloperów.

Budownictwo cyrkularne zakłada projektowanie budynków z myślą o ich długim okresie użytkowania, możliwości adaptacji do nowych funkcji, łatwym demontażu oraz odzyskiwaniu materiałów po zakończeniu eksploatacji. Kluczową koncepcją jest traktowanie budynków jako „banków materiałów”, z których surowce mogą być odzyskiwane i ponownie wykorzystywane w kolejnych inwestycjach.

Podstawowym celem GOZ jest zachowanie możliwie najwyższej wartości materiałów. Najbardziej pożądane są działania takie jak ponowne wykorzystanie elementów budowlanych i regeneracja komponentów, następnie upcykling oraz recykling. Mniej korzystnym rozwiązaniem jest downcykling, czyli przetwarzanie materiałów na produkty o niższej wartości użytkowej. Najmniej preferowaną metodą jest odzysk energii, ponieważ prowadzi do utraty samego materiału i większości jego wartości.

Cykle materiałów w budownictwie

W gospodarce o obiegu zamkniętym materiały funkcjonują w dwóch podstawowych obiegach. Pierwszy stanowi cykl techniczny obejmujący materiały trwałe, takie jak stal, aluminium, szkło czy żelazo, które mogą być wielokrotnie wykorzystywane i poddawane recyklingowi. Drugi to cykl biologiczny, do którego należą materiały odnawialne, między innymi drewno, konopie, słoma, korek, wełna czy grzybnia. Materiały te charakteryzują się niskim śladem środowiskowym, a wiele z nich dodatkowo magazynuje dwutlenek węgla. Istotną grupę stanowią również geomateriały, takie jak glina, ziemia ubijana, wapno i kamień, które są lokalnie dostępne, energooszczędne w przetwarzaniu i łatwe do ponownego wykorzystania.

Projektowanie cyrkularne opiera się na kilku kluczowych zasadach

• wykorzystaniu lokalnych i łatwo dostępnych zasobów,
• ograniczaniu zużycia surowców pierwotnych,
• zmniejszaniu zużycia energii w całym cyklu życia budynku,
• zapewnieniu trwałości, możliwości naprawy i modernizacji produktów,
• ekoprojektowaniu ukierunkowanym na ograniczenie śladu środowiskowego,
• projektowaniu umożliwiającym przyszłe ponowne wykorzystanie materiałów i zmianę funkcji budynku.

Transformacja sektora budowlanego w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym jest procesem długotrwałym i wymagającym zmian systemowych, jednak stanowi jeden z najważniejszych kierunków prowadzących do ochrony zasobów naturalnych, ograniczenia emisji oraz zwiększenia efektywności wykorzystania materiałów w całym cyklu życia budynków.

TOP CLeveR (Programy szkoleniowe i informacyjne na rzecz rewolucji opartej na obiegu zamkniętym i systemie Level(s)) to projekt LIFE, którego celem jest wyposażenie specjalistów i pracowników budowlanych w umiejętności niezbędne do sprostania wyzwaniom związanym z emisją dwutlenku węgla w całym cyklu życia budynku oraz podejściem opartym na obiegu zamkniętym. TOP CLeveR wspiera również wdrażanie systemu Level(s) przez wszystkie podmioty w łańcuchu wartości. Więcej informacji o projekcie można znaleźć tutaj.

Projekt otrzymał dofinansowanie z programu LIFE22-CET Unii Europejskiej w ramach umowy o dotację nr 101121073. Wyrażone poglądy i opinie są jednak wyłącznie poglądami i opiniami autora(-ów) i nie muszą odzwierciedlać poglądów Unii Europejskiej lub CINEA. Ani Unia Europejska, ani organ przyznający dotację nie ponoszą za nie odpowiedzialności.