Każda dyskusja o przyszłości obiektów medycznych w Polsce, zwłaszcza szpitali, koncentruje się przede wszystkim na finansach. To największe wyzwanie służby zdrowia. Nie mniej uwagi przyciąga zmieniająca się w szybkim tempie technologia, co ma przełożenie na zabiegi medyczne lub ochronę danych cyfrowych, zbieranych przez placówki medyczne. Czy w obliczu tych wyzwań w planowaniu nowych szpitali i modernizacji istniejących placówek jest jeszcze miejsce na świadome projektowanie wnętrz? Na szczęście o rozumieniu wpływu przestrzeni medycznych na proces zdrowienia też mówi się coraz więcej.

Czy otoczenie i przestrzeń mogą leczyć?

Trend, który zyskuje na popularności – nie tylko w środowisku architektów, ale też inwestorów, którzy odpowiadają za realizację placówek służby zdrowia – czyli healing environment (środowisko sprzyjające zdrowieniu), można przełożyć na badania. To nie tylko „miękkie” czynniki, ale kwestie poparte dowodami.
Przypomina o tym m.in. Piotr Springer, kierownik inwestycyjny w zakresie architektury medycznej w Centrum Leczenia Oparzeń im. dr. Stanisława Sakiela w Siemianowicach Śląskich, ekspert Komisji Europejskiej. W wydanym przez rynekzdrowia.pl oraz dlaszpitali.pl raporcie „Szpital przyszłości” mówi wprost: „Dowodów naukowych na to, w jaki sposób przestrzeń szpitalna wpływa na poprawę efektów klinicznych mamy setki”. Specjaliści podkreślają, że szpital musi być dziś planowany czy remontowany jako środowisko wspierające proces leczenia. Takie podejście pozwala ograniczać stres, który odczuwa większość ludzi, kiedy musi przejść leczenie.

– Na pierwszym miejscu zawsze jest i będzie medycyna. Pacjentom ciąży jednak często nie tylko choroba, ale i szereg czynników związanych z pobytem w placówce medycznej: jakość żywienia, hałas, brak poczucia prywatności, brak bliskich – zauważa Romuald Wilk, Wood Wool Heradesign Specification Manager i Doradca projektowy z Knauf Ceiling Solutions, firmy, która od lat jest jednym z liderów rynku akustycznych sufitów podwieszanych do obiektów medycznych.

Setki realizacji – od szpitali, w tym placówek dziecięcych, przez przychodnie, gabinety zabiegowe, laboratoria – to także setki rozmów przedstawicieli firmy z architektami i dyrektorami szpitali. Jasno wynika z nich, że projektowanie z uważnością na samopoczucie pacjenta jest coraz silniej dostrzegane. Wnętrze czy architektura nie są neutralne. Hałas czy kolor mogą realnie wpływać na samopoczucie. Im młodszy pacjent, tym większe ma to znaczenie. Nowe szpitale dziecięce, oddziały pomocy psychiatrycznej i przychodnie chętnie zastępują zimną biel na ścianach na żywe, wnoszące emocje barwy.

Piotr Springer we wspomnianym raporcie przypomina badania z USA, które dowiodły, że tam, gdzie zadbano w szpitalach np. o zapewnienie miejsc do trudnych rozmów z rodziną, można zaobserwować spadek liczby roszczeń o blisko połowę, a nawet pozwów kierowanych przeciwko szpitalowi. Niewidoczne czy pozamedyczne kwestie ważne są także dla personelu. Autorzy raportu w obszernej sondzie, na którą odpowiedziało 86 szefów placówek różnego typu, zapytali m.in., jakie umiejętności będą najważniejsze dla personelu medycznego w szpitalach przyszłości? Pierwsze miejsce (43 proc. odpowiedzi) zajęła współpraca w interdyscyplinarnych zespołach i sprawna koordynacja opieki, ale równie często (41,9 proc.) dyrektorzy zaznaczali, że będzie to komunikatywność, empatia i budowanie relacji z pacjentem. Za komfort personelu, podobnie jak u pacjentów odpowiada też akustyka – im wyższy poziom hałasu, tym mniejsza wydajność pracy i skupienie, a większy poziom zmęczenia i rozdrażnienia.

Hotele i wellness jako banchmark

Placówki medyczne mogą z powodzeniem przejąć jeden z aspektów projektowania od hoteli i stref wellness – design nastawiony na regenerację. Sektor turystyki i medical SPA już dawno odkrył wagę kolorystyki, widoku za oknem, ograniczania uciążliwego hałasu. Dziś żaden obiekt nastawiony na ludzi poszukujących wyciszenia i poprawy samopoczucia nie zapomina, jak ważne jest zadbanie o te elementy. Przykładem może być austriacki obiektu Loxone. Głównym elementem praktycznie wszystkich pomieszczeń w hotelu są duże okna, wręcz szklane ściany z widokiem na zieleń i duże przestrzenie wokół budynku.

Jak widok wpływa na samopoczucie, zmierzono też w szpitalach. W raporcie „Szpitale przyszłości” autorzy podają konkretne dane. Tam, gdzie pacjenci mieli widok na zieleń, a nie na ścianę, średnia długość pobytu była o prawie 1 dzień krótsza, a negatywne oceny personelu w stosunku do pacjentów aż 71% rzadsze. Projektowanie obiektów medycznych w duchu healing environment zaznacza rolę naturalnego światła, ale także zapewnienie rozrywek odwracających uwagę chorych od stresu wywołanego pobytem w szpitalu. Obiekty medyczne, przy nieustających problemach finansowych, nie mogą sobie oczywiście w tym zakresie pozwolić na rozwiązania rodem z hoteli, jak baseny czy strefy wypoczynku, ale mogą postawić na kolorystykę zbliżoną do natury. To również jeden z czynników wspierających proces zdrowienia pacjentów.

Połączenie holistycznego podejścia do projektowania spotykanego w sektorze wellness z twardymi, medycznymi wymogami może sprawić, że architektura stanie się jednym z narzędzi realnie wspierających terapię.

Opracowanie: Knauf Ceiling Solutions