Carbon-Based Urbanism przedstawia urbanistykę jako decydującą perspektywę w redukcji emisji CO2. Podczas gdy obecny dyskurs w sektorze budowlanym koncentruje się w dużej mierze na pojedynczych budynkach, badanie to przyjmuje bardziej holistyczne podejście, łącząc obiekty z ich użytkownikami oraz stylami życia, które rozwijają się w nich i wokół nich. Raport uzupełnia brakujące ogniwo, wskazując, w jaki sposób tkanka miejsca może pomóc ograniczać emisje wykraczające poza sam sektor budowlany oraz wspierać bardziej świadome decyzje w całym procesie planowania.

Kierując się pytaniem: „Jaka jest rola projektowania urbanistycznego w śladzie węglowym mieszkania, dzielnicy i mieszkańca?”, autorzy badania przeanalizowali 12 studiów przypadku dzielnic w Rotterdamie. Zostały one pogrupowane w cztery typy urbanistyczne – wysokozurbanizowany, kwartał miejski, miasto-ogród oraz podmiejski – i ocenione tak, jakby zostały zbudowane od nowa. Dla każdego przypadku obliczono roczny ślad węglowy na osobę dla Mieszkania, Dzielnica i Mieszkańca w dziewięciu kategoriach emisji. Podejście to wykracza poza samo zużycie energii i wybór materiałów, obejmując przestrzeń publiczną, infrastrukturę, wzorce mobilności, posiadanie samochodu, konsumpcję żywności i dóbr oraz podróże.

Analizy statystyczne badają korelacje między cechami dzielnic a wzorcami emisji, ujawniając, które warunki urbanistyczne wiążą się z wyższymi lub niższymi emisjami.

Zabudowa podmiejska generuje najwyższe emisje

Cztery typy urbanistyczne obejmują spektrum od gęstych, wielofunkcyjnych obszarów śródmiejskich po dzielnice podmiejskie o niższej intensywności zabudowy. Odmienne środowiska zamieszkania są wyraźnie odzwierciedlone w ich śladach węglowych. Pomiędzy studiami przypadku o najniższych i najwyższych emisjach zaobserwowano znaczącą różnicę wynoszącą aż 43% – od 7 127 kgCO2eq na osobę rocznie w przypadku miasta-ogrodu do 10 184 kgCO2eq w przypadku zabudowy podmiejskiej, przy średniej wynoszącej 8 337 kgCO2eq. Około 15% emisji można przypisać tkance miejsca, w porównaniu z 85% pochodzącymi z emisji związanych ze stylem życia.

Po 5–8 latach następuje punkt zwrotny dla emisji związanych ze stylem życia

Kategorie emisji różnią się również pod względem momentu ich występowania. Emisje wbudowane, związane z tkanką miejsca, pojawiają się na początku, podczas gdy emisje wynikające ze stylu życia kumulują się w czasie. Punkt zwrotny, w którym emisje związane ze stylem życia zrównują się z emisjami wbudowanymi, a następnie je przekraczają, następuje już po 5–8 latach. Jednocześnie kategorie te są ze sobą powiązane: sposób, w jaki budujemy, wpływa na użytkowanie danej dzielnicy, na przykład poprzez bliskość usług, dostępność transportu publicznego oraz posiadanie i użytkowanie samochodu. Pytanie o to, jak budujemy, wiąże się z emisjami wbudowanymi, natomiast pytania o to, gdzie i co budujemy, odnoszą się do emisji związanych ze stylem życia. W praktyce kwestie te często pojawiają się jednocześnie, dlatego podwójne rozumienie tych zależności jest kluczowe dla koncepcji Carbon-Based Urbanism.

Największy wpływ występuje w fazie użytkowania

Największe kategorie emisji to podróże, dieta i dobra konsumpcyjne („rzeczy”), a następnie mobilność, emisje operacyjne i wbudowane mieszkania, posiadanie samochodu, przestrzeń publiczna oraz infrastruktura. Ponieważ każda kategoria ma inne czynniki napędzające, strategie redukcji mogą być odpowiednio ukierunkowane. Chociaż cechy dzielnic nie zawsze są bezpośrednimi przyczynami emisji CO2, pojawiają się istotne statystycznie korelacje – szczególnie między gęstością i zróżnicowaniem funkcji a emisjami związanymi z mobilnością. Istotne korelacje stwierdzono również między dochodami a emisjami związanymi z konsumpcją, a także z cechami formy urbanistycznej. Emisje związane ze stylem życia nie powinny więc być postrzegane wyłącznie jako zależne od dochodu. Tkanka miejsca może raczej stanowić istotną perspektywę dla rozważania emisji użytkowników, ponieważ są one silnie powiązane ze środowiskiem zamieszkania.

Wysiłek multidyscyplinarny

Osiągnięcie celów Carbon-Based Urbanism wymaga wysiłku multidyscyplinarnego. Emisje CO2 odgrywają obecnie ograniczoną rolę w procesach inwestycyjnych. Silniejsze podstawy dowodowe oraz lepsze zrozumienie współzależności mogą pomóc zmienić to podejście. Polityki takie jak plany zagospodarowania przestrzennego i strategie mobilności mogą tworzyć warunki dla Carbon-Based Urbanism poprzez trafne wybory lokalizacyjne, międzysektorowe cele redukcyjne oraz ambicje zrównoważonego rozwoju wspierane danymi. Wspólne cele, koordynacja między gminami i deweloperami oraz spójne definicje i metody obliczeniowe są niezbędne do wdrożenia konsekwentnego i skutecznego podejścia.

23 stycznia raport badawczy został zaprezentowany podczas wydarzenia inauguracyjnego w Keilepand w Rotterdamie. W inauguracji udział wzięli: Wout van der Heijden z Kickstad, Mattijs van Ruijven, Wouter Streefkerk i Emiel Arends z Gemeente Rotterdam, Martin Sobota i Valerie Heesakkers z Cityförster, Megan Visscher i Han Dijk z PosadMaxwan, Arjan Harbers z Planbureau voor de Leefomgeving, Halina Veloso e Zarate z TU Delft, Arie Lengkeek z ERA Contour, Maaike Perenboom z Synchroon oraz Laetitia Nossek z Dutch Green Building Council. Po wydarzeniu raport został przekazany Chantal Zeegers – wiceburmistrzyni ds. klimatu, budownictwa i mieszkalnictwa Miasta Rotterdam, Francesco Veenstrze – Głównemu Architektowi Rządowemu Niderlandów, oraz Biance Seekles z zarządu TBI Holdings.

Opracowanie: CITYFÖRSTER architecture + urbanism