Jak SAO Architecture definiuje zrównoważony rozwój i jak wpływa on na strategię firmy?

Dla nas zrównoważony rozwój to coś więcej niż spełnienie normy energetycznej czy zdobycie certyfikatu. Rozumiemy go jako odpowiedzialność za budynek w całym jego cyklu życia — od pozyskania materiałów, przez sposób użytkowania i koszty eksploatacji, po możliwość ponownego wykorzystania. Równie istotny jest dla nas wymiar społeczny: budynek ma dobrze służyć ludziom i wzmacniać tkankę miasta, a nie tylko wypełniać działkę. Dodatkowo jako inwestor w swoich inwestycjach widzimy jak to przekłada się na stronę ekonomiczną użytkowania w całym cyklu życia budynku.

Pracujemy głównie w Krakowie — w gęstej, często historycznej strukturze — więc zrównoważony rozwój oznacza u nas przede wszystkim szacunek dla tego, co już istnieje. Najbardziej „ekologiczny” budynek to zwykle ten, który już stoi. Dlatego dużą część naszego portfolio stanowią rewitalizacje i adaptacje — jak przywrócenie do życia zaniedbanej kamienicy przy ul. św. Filipa (dziś Hotel Indigo), która odmieniła całą okolicę Rynku Kleparskiego oraz obecnie trwająca przebudowa budynku „Miastoprojekt”.

To podejście przekłada się wprost na strategię: świadomie dobieramy projekty, inwestujemy w kompetencje zespołu i w cyfryzację procesu projektowego, bo to one pozwalają nam podejmować lepsze decyzje środowiskowe wcześnie, kiedy naprawdę mają one wpływ.

Jak integrujecie zasady zrównoważonego rozwoju już na etapie koncepcji projektu?

Z naszego doświadczenia to właśnie etap koncepcji ma największy wpływ na środowiskowy bilans budynku — i jednocześnie najniższy koszt zmian. Dlatego staramy się rozmawiać z inwestorem o celach środowiskowych już na pierwszych spotkaniach, zanim powstanie bryła. Na tym etapie decydujemy o rzeczach, których później nie da się „naprawić” instalacjami: o orientacji i kształcie bryły, dostępie światła dziennego, zacienieniu i ochronie przed przegrzewaniem, o strategiach pasywnych. Przy obiektach istniejących pierwszym pytaniem jest zawsze, ile z konstrukcji i tkanki możemy zachować. Bardzo pomaga nam praca w modelu BIM (Revit) od samego początku — pozwala szybko porównywać warianty i już na koncepcji szacować ilości materiałów, a więc i ślad środowiskowy poszczególnych rozwiązań. Traktujemy to jako rozmowę o kompromisach prowadzoną świadomie i na danych, a nie jako listę wymagań doklejaną na końcu.

Jakie kompromisy najczęściej pojawiają się między estetyką, kosztami a aspektami środowiskowymi?

Rozwiązanie tańsze na etapie budowy bywa droższe i bardziej obciążające środowiskowo w kolejnych dekadach eksploatacji. Naszą rolą jako architektów jest pokazać inwestorowi tę drugą, dłuższą perspektywę — policzalną, a nie deklaratywną. Projektujemy i realizujemy inwestycje na lata – ich estetyka nie odpowiada aktualnym trendom, ale są przemyślanym zabiegiem łączącym estetykę z kosztami. Mamy tu pewną przewagę, bo działamy również jako inwestor i wykonawca, więc widzimy nie tylko projekt, ale i realne koszty realizacji oraz późniejszej eksploatacji. To pozwala prowadzić uczciwą rozmowę: gdzie ambitne rozwiązanie środowiskowe faktycznie się zwraca, a gdzie byłoby „zieloną dekoracją” bez realnego efektu. Nie każdy kompromis będzie idealny — ale większość konfliktów da się złagodzić, jeśli cele środowiskowe postawi się na stole na początku, a nie wtedy, gdy projekt jest już zamknięty.

Jaką rolę odgrywa analiza cyklu życia budynku (LCA) w Waszym procesie projektowym?

LCA — a zwłaszcza kwestia śladu węglowego wbudowanego — to obszar, którego znaczenie w naszym procesie systematycznie rośnie. Coraz częściej patrzymy na budynek nie tylko przez pryzmat energii operacyjnej, ale i emisji „zamrożonej” w materiałach i konstrukcji. Fundamentem, który to umożliwia, jest dla nas praca w modelu 3D. Przedmiary generowane z modelu dają wiarygodne ilości materiałów, a to punkt wyjścia do jakiejkolwiek rzetelnej analizy środowiskowej. Traktujemy to jako kierunek, w którym rynek — i my razem z nim — nieuchronnie zmierza.

Jak widzicie przyszłość architektury w kontekście zmian klimatu i rosnących wymagań ESG?

Sądzimy, że rola architekta będzie rosnąć, a nie maleć. Presja idzie z dwóch stron. Z jednej — regulacyjnej: zaostrzane warunki techniczne, unijna dyrektywa budynkowa, taksonomia i obowiązki raportowania ESG sprawiają, że efektywność i mierzalny ślad środowiskowy przestają być wyborem, a stają się warunkiem dopuszczenia inwestycji. Z drugiej — samej zmiany klimatu: musimy projektować budynki i przestrzenie odporne na fale upałów, przegrzewanie miast i deszcze nawalne, z realną rolą zieleni i retencji wody. Widzimy w tym szansę. Zawód architekta wraca do roli, która godzi ambicje inwestora, wymogi prawa i odpowiedzialność środowiskową — i robi to na twardych danych, dzięki cyfryzacji procesu. Wierzymy też, że w polskich realiach ogromny potencjał leży w budynku istniejącym: w adaptacji i ponownym użyciu zamiast wyburzenia. To najbardziej naturalne spotkanie architektury z celami klimatycznymi.

Dlaczego zdecydowaliście się dołączyć do PLGBC i co znaczy dla Was bycie Członkiem Premium?

Do PLGBC dołączyliśmy, bo zrównoważonego budownictwa nie da się realizować w pojedynkę — potrzebne są wspólny język, standardy i środowisko, które podnosi poprzeczkę całemu rynkowi. PLGBC daje nam jedno i drugie: dostęp do wiedzy, aktualnych regulacji i dobrych praktyk, a jednocześnie realny głos w rozmowie o kierunku, w którym zmierza polska architektura. Członkostwo Premium traktujemy jako deklarację zaangażowania, a nie tylko przynależności. Oznacza dla nas gotowość, by aktywnie współtworzyć zmianę — dzielić się doświadczeniem z naszych projektów, uczyć się od najlepszych i przenosić tę wiedzę do własnego zespołu. Zależy nam, by zrównoważony rozwój był w SAO codzienną praktyką projektową, a nie hasłem — i bycie częścią PLGBC realnie nam w tym pomaga.

Dziękuję za rozmowę.